Develi’de iz bırakan Mimar:  Süleyman Unutulmaz (1)
Develi’de “Develi Lisesi”  ile özdeşleşen Mimar Süleyman Unutulmaz ile ilgili yeni bilgi belgeler veren değerli hemşehrim Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dekan vekili ve İşletme Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Osman Unutulmaz Hocama teşekkür ediyorum.
Develide iz bırakan Merhum Mimar Süleyman Unutulmaz (Nam-ı Diğer Tekkeşin Kalfa) 1882 tarihinde Develi’de doğdu. Baba Adı: Ahmet, Anne Adı: Fatma hanımdır. 1956 tarihinde doğduğu Develi’de vefat etmiştir.
M. Orhan CEBECİ:
Araştırmalarımda merhum Mimar Süleyman Unutulmaz’ın hayatı ve eserleri hakkında detaylı bir bilgiye ulaşamadım. Develi’de ve çevresinde önemli eserler bırakmış olan dedeniz hakkında kulaktan dolma çok az bilgi paylaşılmış. Görüşmemizde yanlış bilgilere dikkati çekerek beni bilgilendirmiştiniz. Ben de bunları bizimle paylaşır mısınız? Osman Hocam demiştim. Merhum Mimar Süleyman Unutulmaz ile ilgili bilgileri Develi Kültürüne katkı olmasını düşünerek kayıt altına almak istedim. Dedenizle ilgili yeni bilgi ve belgeleri gün ışığına çıkardınız. Bir yanlışı düzeltmek, onu tanıtmak ve yâd etmek için sizinle bu söyleşiyi yapmak istedim. Dedeniz Mimar Süleyman Unutulmazı bize tanıtır mısınız?
Prof. Dr. Osman UNUTULMAZ:
Bana böyle bir fırsatı verdiğiniz için teşekkür ederim. Ailesinin tek çocuğu olan Süleyman Unutulmaz Develi’de ikamet eden ailesinden ayrılarak büyük bir cesaretle küçük yaşta okumak için İstanbul’a gitmiş. O günün şartlarında herhangi bir maddi destek alamadığından bir taraftan okula giderken, bir taraftan da hayatını idame ettirmek için bir marangoz yanında çalışmaya başlamış. Hayat şartları çocuk yaşta onu zorlamış olacak ki Rüştiye ikinci sınıfta iken okuldan ayrılmış. Bu arada marangozluğa devam etmiş. Bu meslekte ilerleyen Süleyman Unutulmaz Abdülhamit Han döneminde saray marangozhanesine girmeyi başarmış ve bir müddet orada çalışmış. Daha sonra babası Ahmet Bey İstanbul’a giderek Kayseri’ye dönmesi için kendisini ikna etmiş ve bu şekilde Kayseri’ye dönmüş.
M.O.C.:
Türkiye’nin birçok yerinde okul, köprü, menfez inşa etmiş, yol güzergâhlarının belirlenmesinde önemli rol oynamış. Develi Lisesi ve eski hamam dışında eserinin olduğunu çoğumuz bilmiyoruz. Yaptığı diğer eserleri anlatır mısınız?
Prof. Dr. O. U.:
Cihan harbi ve İstiklâl harbi yıllarında Kayseri askerî imalâthanesinde bulunmuş, askerî kışlaların tamirat ve marangozluk işlerini üstlenmiş.
1923 yılında Çorum Valisinin daveti üzerine Çorum’a gidip ilin merkezinde milli eğitime o zamanki adıyla Maarife ait bir okul inşa etmiş.
1933’te Kars’ta; Ardahan–Yalnız çam yolunun köprü ve menfezlerini yapmış.
Develi-Yavaş, yolunun ve Develi-Tomarza yolunun güzergâh belirme işlerini gerçekleştirmiş.
Yahyalı’da bir yatılı okul inşa etmiş. Yahyalı çarşısının yolları köprülerinin inşa ve tamir işlerini yapmış. Ayrıca İncesu’da bir okul inşa etmiştir.
M.O.C.:
Develi Lisesinin mimarı Süleyman Unutulmaz’ın eseri tüm ihtişamıyla dimdik ayakta, gereği gibi korunduğunu düşünüyor musunuz?
Prof. Dr. O. U.:
Bu kadar bakımsızlığa rağmen halen dimdik ayakta kalmış olan Develi’deki lise binasının yol genişletme çalışmaları sırasında bahçe duvarları yıkılarak zevksiz bir şekilde tekrar yapılmış ve bu nedenle de binanın mimari bütünlüğü tamamen bozulmuştur. Lise bahçesinin kuzey çevre duvarı eski süslü taşları yerine bir kısmı briketle bir kısmı da beton bloklarla yükseltilmiş olup gayet çirkin bir görünüm arz eder hale getirilmiştir. Ayrıca, bina girişindeki iki taraflı yükselen taş merdivenlerin basamakları aşındığı için bina ile hiç de uyum sağlamayan mozaik basamaklar yapılmıştır. Buna ilave olarak bu lise binası çevresine hiç de yakışmayan girişteki bir kısmı yıkılmış nerede ise metruk bir kontrol odası ve oldukça çirkin bir giriş kapısı bulunmaktadır. O güzel tarihi esere bakılırsa girişte buraya çirkin levhaların asıldığı gözden kaçmaz. Binanın mimarisine uygun levhaların çirkinlik oluşturmayacak şekle getirilmesi gerektiği kanaatindeyim.
Ülkemizin birçok ilinde benzeri bulunmayan; gizli çatısı, çatıya çıkış merdiveni, asma kemerleri ve süslemeleri ile kendisine has bir mimarisi olan bu eser; bu kadar bakımsızlığa rağmen, nerede ise doksan yıla yakın bir zaman diliminde sapasağlam, dimdik ayakta durmayı başarmıştır.
İnsanlar araştırmadan çalakalem yazılar yazıyor. Yakın zamanda bir yazı okudum orada lise bahçesindeki havuzun sonradan yapıldığını yazıyorlar. İnsanlar araştırmacı değil. Daha çevre düzeni yapılırken çekilmiş bir fotoğrafta mimarî güzelliğe uygun oldukça zarif bir havuzun ne zaman yapıldığı da açıkça görülmektedir. O zaman yapılan havuz şimdilerde yok artık. Ne yazık ki o eser de ortadan kaldırılmış.
Bazı insanlar araştırmadan yoksun kitaplar yazıyorlar. Bunlardan birisinin yazarı; Develi Lisesini anlatırken dedem Süleyman Unutulmaz’ı “Bu binanın Mimarlığını yapan Tekkeşin Kalfa, Develi’ye yerleşen Bulgar muhacirlerinden çalışkan ve sanatının eri bir kişidir.” diye bahsediyor. Hâlbuki nüfus kayıtlarında mevcut olan gerçek; baba adı Ahmet ve anne adı Fatma olan Süleyman Unutulmaz’ın. 1882’de Develi’de doğduğu şeklindedir. Bu müellif aynı eserde Lise binasının 1933’te yapıldığından bahsediyor. Hâlbuki Develi belediyesince 29 Nisan 1930 dedeme verilen yeterlik belgesinde lise binasının mimarı olduğu yazılıdır. Bunları araştırmadan yoksun hayal ürünü bilgilerin doğruymuş gibi aktarılmasından duyduğum endişeyi yansıtmak için söylüyorum. İnsan göçmen de olabilir. Göçmen olmak bir kusur ya da bir eksiklik değildir. Kaldı ki Bulgaristan’da Osmanlı toprağının bir paçası idi ve orada da çok sayıda Türk yaşamakta idi ve halen de yaşıyor. Ayrıca aynı yazarın lise ile ilgili bir törende babasının isminin değil de Mimarı Süleyman Unutulmaz’ın isminin anıldığı için üzüldüğünü de müşahede ediyoruz. Şunu unutmamak lazımdır ki eserler mimarları ile anılır.

M. O.C.:
Eski Develi Çarşı Camii ve şadırvanı da dedenizin eseri. Ama şimdi yerine yeni camii yapıldı. Camiinin yıkılması doğru muydu? Eski camii ve şadırvan korunup yeni Çarşı Camii eski pazar yerine, yani merkezi başka bir yere yapılması daha doğru değil miydi?
Prof. Dr. O.U.:
Develi çarşı camii ve şadırvanı korunarak merkezi bir yere daha büyük bir camii yapılabilirdi. Ancak bu tarihi camii yıkılarak yerine daha büyük bir camii yapılmış gerçekten bir sanat eseri olan şadırvanı başka bir yere taşınabilecek iken ne yazık ki yüksek tarihi eser şuuru ile yok edilmiştir.
M.O.C.:
Develi’de eski tarihi binaların çoğu korunamadı, yıkıldı. Eski Maarif binası, Körün Kahvesi, Belediye Gazinosu, eski hamamda bunlardan biri. Hamam ile ilgili birçoğumuzun anısı var. Hamam neden yıkıldı bunu hala anlamış değilim. Hamamın dış kapısından içeri girince büyük bir hole açılan iki katlı soyunma odalarını, ortadaki mermer havuzunu, karşı duvardaki mermer üzerindeki şu yazıyı hatırlıyorum. Belediye Başkanı Hadi Erdoğan zamanında Mimar Süleyman Unutulmaz tarafından yapılmıştır. Gündüz bayanlara, gece erkeklere hizmet veren hamamın mimarisi çok güzeldi. Hamamın ikinci girişinde solda kurnalı bir oda, sağ tarafında tuvaletler vardı. Sıcaktan bunalanlar buraya çıkardı. Yüksek kubbeli hamamın tavanında yuvarlak pencereler vardı. Hamamın girişinde büyük bir göbektaşı, sağda ve solda iki küçük tek kurnalı oda ve mermerden kurnalar vardı. Peştemal asılan her kurnanın başındaki askıları da unutmamak gerekir. İlave ücret verdiğiniz zaman kese yapan (Tellak)bulunurdu. Hamamla ilgili sizin ilave etmek istedikleriniz var mıdır?
Prof.Dr.O.U.:
Çocukluk yıllarımdan hatırladığım kadarıyla; Develi hamamı da mimari değeri olan bir eser idi. Hamama girdiğinizde ruhunuzu rahatlatan, şırıl şırıl su sesleri ile sizi karşılayan mermer bir havuz fıskiyesi ve alt haznesinde orta büyüklükte rengârenk Japon balıkları karşılardı. Giriş holünün iki tarafında iki katlı oldukça zarif minik soyunma odaları bulunurdu. Siz teferruatlı bir şekilde hamamın yapısına değindiniz. Ancak hamam ile ilgili bir hatırayı da nakletmeden geçemeyeceğim. Dedem Süleyman Unutulmaz çok araştırmacı bir insan idi. Develi hamamını yapmadan önce İstanbul’a giderek oradaki hamamları incelemiş ve daha sonra Develi hamamını yapmış.
Bir tarihi eser olan bu hamam da ne yazık ki hiç anlamsız bir şekilde yıkılarak ortadan kaldırılmıştır.
 
Söyleşimizin ikinci bölümüyle yarın karşınızda olacağız.
 
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner143