Kayseri’de, son yıllarda, güzel şeyler oluyor. Bu güzellikler, hayatı belirleyici olan ekonomide olabilir ancak bizim anlatmak istediğimiz, iktisadi durumun düzgün olmasıyla ilgili olarak hayata kalite katan kültürle ilgilidir. Her şeyin paraya göre değerlendirildiği şu dünyada “kültür para etmediği için”, yıllardır kültür adamlarının özverileriyle götürülen çalışmalar yarı-resmi ve sivil kuruluşlarla desteklenmektedir. Bunlardan biri de “Kayseri Enstitüsü Derneği”nin “sessiz ve derinden” yaptığı çalışmalardır.
“Anadolu’da Türk Anıtları”, Albert Gabriel’in (ö: 1972) 1931 yılında Fransızca olarak yayınladığı müthiş bir eserdir. Aslı, Müze Kütüphanesi’ndedir. Bu eserin Kayseri ve Niğde’yi içine alan ilk cildi, 1954 yılında, bu şehrin Fransızca öğretmeni olan Ahmed Akif Tütenk tarafından tercüme edilir. Kendisinin dediğine göre, Validen Belediye Başkanına… şehrin yöneticileri tarafından desteklenir. “Kayseri Türk Anıtları” adlı kitap, aynı yıl içinde basılır.
Tarih, sanat tarihi, şehir tarihi gibi alanların değerli kaynağı olan bu eser, aradan geçen yarım asır içinde, bulunmaz hale gelir. Şahsen ben, Kayseri ve mimari eserleriyle ilgili olarak yaptığım araştırmalar sırasında, kütüphaneden bulup yararlanabildim. Görünmez ve bulunmaz olan bu eserin yeniden yayınlanması gerekmektedir. Kayseri Enstitü Derneği, kamu yönetimi ve şehir planlama uzmanı olan dernek başkanı Faruk Yaman’a bu görevi verir. Birkaç yıl önce biten çalışmanın basımı, ekonomik nedenler yüzünden gecikir. Ancak şu günlerde, mütevazı bir baskıyla, derneğin 7. yayını olarak, araştırmacıların hizmetine sunulmuştur.
1926 yılında, İstanbul Üniversitesi’nde görev alan Gabriel, 1927/28/29 yıllarında Kayseri’ye üç sefer gelir ve ayakta kalan Türk Mimarî eserlerini inceler. İşin uzmanı olmasının ötesinde, kimselerde olmayan fotoğraf makinesiyle çektiği resimlerden 76 adedini kitabına koyar. Bu fotoğraflar kadar değerli 57 tane plan çizer. Sanat tarihi uzmanı olarak, yaşayan mimari eserler üstüne söylenecek her şeyi söyler.
Kitabın aslı 7 bölümden meydana gelmektedir:
1. Bölüm: Kayseri tarihi ve topografyası/yeryüzü şekilleri
2. Bölüm: Kale ve surlar
3. Bölüm: Camiler
4. Bölüm: Medreseler
5. Bölüm: Türbeler/Kümbedler
6. Bölüm: Sivil mimari adına çarşı-pazar, han, hamam ve çeşmeler
7. Bölüm: Kayseri’nin ulaşımını sağlayan yollar ve bunlar üzerindeki eserleri incelenmektedir.
Kitabın yeni baskısı, “aslına uygun olarak yapılmıştır. Katma değer olarak, ilaveler yapılmıştır. Kayseri kitapları ve fotoğrafları konusunda iyi bir koleksiyoncu olan Sayın F. Yaman, bu birikimini esere katmıştır. Bunlar 1912/14/17 yıllarından kalan belgelerdir. Bu belgelerin mütevazı baskıda bulanık çıkmasının beklenmeyen faydası “kopyala-yapıştır” yöntemini engellemesi olacaktır. “Gabriel’in Hayatı” hakkında yapılmış geniş bir araştırmanın esere konması yanında, kitabın sonuna eklenen “sözlük dedesinin dilini anlayamayan torunlara” yardım edecektir. F. Yaman’ın özel koleksiyonundan seçilmiş 66 adet eski Kayseri fotoğrafı ise görselliği desteklemiştir.
Bu kitabın güncellenerek basılması, eserin araştırmacı yazarların elinin altında olmasını sağlayacaktır. Yazar için “sanat tarihi uzmanı olarak, yaşayan mimari eserler üstüne söylenecek her şeyi söyler “demiştik. Bir başka faydası da bugün Kayseri’de, “40 yıllık araştırmacı yazar” olanların –kaynak göstermeden- yazıp/çizdiklerinin kaynağını ortaya koymak olacaktır.
Hayırlı olsun.